Initiatiefwet: ‘muilkorfartikelen’ schrappen uit strafrecht, vrije meningsuiting centraal

Een initiatiefwet die al sinds maart 2022 bij De Nationale Assemblee ligt, beoogt een ingrijpende wijziging van het Surinaamse Wetboek van Strafrecht. De wet, ingediend door de DNA-leden Ebu Jones en Tashana Lôsche, stelt voor om acht strafbepalingen te schrappen die door critici al jarenlang worden bestempeld als ‘muilkorfwetten’. Het gaat om de artikelen 152, 153, 154, 157, 158, 159, 173 en 174, bepalingen die strafbaar stellen onder meer belediging, aantasting van staatsgezag en kritiek op autoriteiten.

Volgens de initiatiefnemers zijn deze artikelen

onverenigbaar met de democratische rechtsorde en vormen zij een directe bedreiging voor de vrijheid van meningsuiting, zoals vastgelegd in artikel 19 van de Surinaamse Grondwet. Ook zouden zij in strijd zijn met internationale mensenrechtenverdragen waarbij Suriname partij is, waaronder het Amerikaans Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

In de memorie van toelichting wordt geen misverstand gelaten over de intentie van het wetsvoorstel. Vrijheid van mening en meningsuiting wordt daarin omschreven als een “hoeksteen van de vrije en democratische samenleving”. Zonder deze vrijheid, zo stellen de indieners, is er geen sprake van een volwaardige democratie waarin burgers hun overheid kritisch kunnen volgen, bevragen en controleren.

De zogeheten muilkorfartikelen zijn al decennialang onderwerp van maatschappelijk debat. Met name de Surinaamse Vereniging van Journalisten (SVJ) en juridische experts wijzen er al jaren op dat deze bepalingen een ‘schrik en angst  effect’ hebben op de

samenleving. Burgers, media en activisten zouden uit angst voor strafvervolging terughoudend zijn om kritiek te uiten op machthebbers. Vooral in periodes van politieke spanning of maatschappelijke onrust zijn de artikelen herhaaldelijk aangehaald als instrument om afwijkende meningen te beteugelen. 

Met de voorgestelde wetswijziging zou Suriname volgens de initiatiefnemers eindelijk consequent uitvoering geven aan zijn constitutionele en internationale verplichtingen. De volledige schrapping van de betreffende strafbepalingen moet voorkomen dat strafrecht wordt ingezet als middel om politieke of maatschappelijke kritiek te smoren.

Opvallend is dat de initiatiefwet al op 28 maart 2022 werd ingediend, maar tot op heden niet inhoudelijk is behandeld door De Nationale Assemblee. Dat roept vragen op over de politieke bereidheid om fundamentele hervormingen door te voeren op het gebied van burgerrechten en persvrijheid. Temidden van aanhoudende discussies over democratische vernieuwing, transparantie en rechtsstatelijkheid, lijkt de behandeling van dit voorstel meer dan ooit actueel.

Indien de wet wordt aangenomen, treedt zij volgens

het ontwerp direct na afkondiging in werking. Daarmee zou een historische stap worden gezet in de richting van een strafrecht dat niet langer botst met de vrijheid van meningsuiting, maar deze juist beschermt.

De bal ligt nu bij De Nationale Assemblée: kiest het parlement voor het schrappen van wetten die volgens critici niet thuishoren in een moderne democratie, of blijft de vrijheid van meningsuiting ook in de toekomst onder het zwaard van strafrechtelijke vervolging hangen?