Monitoring: nuttig instrument, maar geen oplossing op zichzelf

Het recente Starnieuws-artikel waarin de vicepresident toelicht dat wordt gewerkt aan een monitoringunit voor de uitvoering van beleid, laat zien dat er aandacht is voor een belangrijk aspect van openbaar bestuur: het volgen van de beleidsuitvoering en het versterken van de sturing binnen de overheid. Dat is op zichzelf een positieve ontwikkeling. In de praktijk blijkt namelijk vaak dat beleid wel wordt vastgesteld, maar niet altijd volledig, samenhangend of tijdig wordt uitgevoerd. Tegelijkertijd roept dit een bredere vraag op: wat is nodig om zo'n monitoringfunctie daadwerkelijk effectief te laten functioneren?

Monitoring werkt niet los van de rest

Monitoring betekent, eenvoudig gezegd, nagaan of beleid wordt uitgevoerd zoals het bedoeld is. Maar dat kan alleen goed functioneren wanneer vooraf duidelijk is wat de doelen van het beleid zijn, wie waarvoor verantwoordelijk is binnen de organisatie en op basis van welke indicatoren succes wordt gemeten. Zonder deze basis kan monitoring wel informatie opleveren, maar blijft het lastig om die informatie correct te interpreteren en tijdig bij te sturen.

Naast deze organisatorische voorwaarden kent effectieve monitoring ook een belangrijke bestuurlijke en politieke dimensie. Beleidsuitvoering vindt immers niet plaats in een vacuüm; zij begint bij een gezamenlijk gedragen visie, duidelijke politieke keuzes en samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen.

Een eenvoudig voorbeeld uit de praktijk maakt dit duidelijk. De regering spreekt af een nationale ontwikkelingsagenda uit te voeren. Al snel blijkt dat de ministeries verschillende prioriteiten

hebben. Volksgezondheid wil vooral investeren in toegankelijke en betaalbare zorg, Onderwijs legt de nadruk op de ontwikkeling van menselijk kapitaal, Economische Zaken richt zich op economische groei en investeringen, terwijl Grondzaken een doelgericht grondbeleid als uitgangspunt ziet. Op zichzelf zijn dit allemaal legitieme beleidsdoelen. Maar zolang niet gezamenlijk is vastgesteld welke koers de regering als geheel wil varen en hoe de prioriteiten met elkaar samenhangen, bestaat het risico dat ieder ministerie vooral zijn eigen agenda volgt.

Het Kabinet van de President kan in zo'n situatie de voortgang volgen en rapportages ontvangen, maar monitoring alleen kan het ontbreken van een gezamenlijke beleidsrichting niet oplossen. Eerst moet duidelijk zijn welke maatschappelijke doelen de regering gezamenlijk wil realiseren en welke bijdrage ieder ministerie daaraan levert. Pas daarna kan worden beoordeeld of het beleid daadwerkelijk op koers ligt.

Monitoring is dus geen instrument om een ontbrekende regeringsvisie te vervangen; het is een instrument om te beoordelen of de gezamenlijk vastgestelde koers daadwerkelijk wordt uitgevoerd.

Een gezamenlijke koers als basisvoorwaarde

Een belangrijke voorwaarde voor effectief beleid is dat alle politieke partijen die deel uitmaken van een coalitie een gezamenlijke regeringsvisie onderschrijven en zich verbinden aan de uitvoering daarvan. Wanneer binnen een coalitie verschillende opvattingen bestaan over de koers, de beleidsprioriteiten en de uitvoering, ontstaat het risico dat monitoring vooral afwijkingen zichtbaar maakt, zonder dat er een gezamenlijke basis is om daarop te handelen.

Recente uitlatingen van de leider van de tweede grootste coalitiepartij roepen vragen op over de mate waarin binnen de coalitie volledige overeenstemming bestaat over de gezamenlijke regeringsvisie en het te voeren beleid. Dit roept de vraag op hoe effectief een monitoringmechanisme kan functioneren wanneer de fundamentele beleidsmatige en politieke uitgangspunten binnen de coalitie nog niet volledig lijken te zijn uitgekristalliseerd.

De volgorde is belangrijk: visie → beleid → uitvoering → monitoring → verbetering.

Wanneer monitoring wordt versterkt terwijl de gezamenlijke visie, beleidskeuzes en uitvoeringsstructuren nog onvoldoende duidelijk zijn, kan dit tot verwarring leiden. Cijfers worden dan wel verzameld, maar hebben niet altijd dezelfde betekenis en leiden niet automatisch tot betere resultaten.

Uitvoering blijft de grootste uitdaging

Ook in Suriname is herkenbaar dat beleidsuitvoering vaak de meest uitdagende fase is. Beleid kan vastlopen door beperkte capaciteit, onduidelijke verantwoordelijkheden en onvoldoende samenwerking tussen organisaties. Monitoring kan helpen om deze knelpunten zichtbaar te maken, maar lost ze niet automatisch op.

De effectiviteit van monitoring blijft afhankelijk van drie fundamentele voorwaarden:
● duidelijke beleidsdoelen;
● heldere verantwoordelijkheden;
● een goed georganiseerde uitvoering.

De essentie is eenvoudig: alleen wat goed is opgebouwd, kan effectief worden gemonitord!

Drs. Ing. Stanley Tilak
Organisatie- en beleidsadviseur