Commissieleden vrezen dat nieuwe belastingrechtspraak burgers onvoldoende beschermt

Bezwaarschriften die volgens de Belastingdienst al 35 jaar liggen, een gebrek aan gespecialiseerde rechters en onvoldoende bescherming tegen ingrijpende invorderingsmaatregelen. Deze knelpunten stonden dinsdag centraal bij de behandeling van de Wet Rechtspraak Belastingzaken in De Nationale Assemblée (DNA). Leden van de Commissie van Rapporteurs willen dat het wetsvoorstel op verschillende punten wordt aangescherpt voordat het wordt aangenomen. De openbare vergadering wordt vandaag voortgezet.

Het initiatiefvoorstel van Asis Gajadien (VHP) en Rossellie Cotino (NDP) moet de bestaande beroepsraden vervangen door belastingrechtspraak bij de kantonrechter, met hoger beroep bij het Hof van Justitie. Daarmee moet een einde komen aan een jarenlang tekort aan onafhankelijke rechtsbescherming bij fiscale geschillen. Commissievoorzitter Rabin Parmessar (NDP) wees eerder tijdens de behandeling op de noodzaak van onafhankelijke belastingrechtspraak en voldoende gespecialiseerde rechters. De overige commissieleden, Krishna Mathoera (VHP), Ronny Asabina (BEP), Jennifer Vreedzaam (NDP), Hakiem Lalmahomed (VHP), Jerrel Pawiroredjo (NPS) en Ebu Jones (NDP), gingen vooral in op de praktische uitvoering en de bescherming van belastingplichtigen.

Deskundigheid en toegankelijkheid
Mathoera stelde vragen over de onafhankelijkheid van belastinginspecteurs, de deskundigheid van gespecialiseerde rechters en de praktische inrichting van de nieuwe procedures. Zij wil duidelijkheid over de vraag of een belastingplichtige eerst verplicht bezwaar moet maken voordat hij naar de rechter kan stappen. Ook vroeg zij of belastingzaken in de districten kunnen worden behandeld en hoe digitale dossiers aan de rechter worden overgelegd.

Volgens Mathoera moet de nieuwe rechtsgang voor burgers begrijpelijk en toegankelijk zijn. De wet mag niet leiden tot ingewikkelde procedures die belastingplichtigen ontmoedigen hun recht te halen.

Belastinghervorming dreigt vast te lopen
Asabina waarschuwde dat de behandeling van de Wet Rechtspraak Belastingzaken niet los kan worden gezien van de overige fiscale hervormingen. Vooral de bezwaren van douaneambtenaren tegen hun voorgenomen rechtspositie binnen een nieuwe belastingorganisatie kunnen volgens hem problemen veroorzaken. Hij drong aan op overleg tussen de regering en de betrokken partijen om te voorkomen dat het hervormingsproces vastloopt.

Asabina plaatste daarnaast vraagtekens bij de opgegeven vermindering van achterstanden bij de Belastingdienst. Hij wil weten of zogenoemde herziene bezwaarschriften zijn meegenomen in de cijfers. Ook pleitte hij voor wettelijke kwaliteitseisen voor belastingconsulenten, betere dossiervorming en een evaluatie van het moderniseringsproces. Volgens Asabina moeten wetten niet alleen juridisch correct zijn, maar vooral uitvoerbaar.

Begeleiding voor belastingplichtigen
Vreedzaam vroeg aandacht voor de capaciteit van de rechterlijke macht en de gevolgen van de overgang van de bestaande beroepsraden naar de belastingrechter. Zij wees erop dat de nieuwe wet weliswaar voorziet in de mogelijkheid om zonder advocaat te procederen, maar dat dit niet betekent dat iedere burger zelfstandig een belastingzaak kan voeren. Vooral kleine ondernemers en mensen zonder juridische kennis kunnen moeite hebben met de procedures.

Vreedzaam opperde daarom de mogelijkheid van begeleiding door belastingdeskundigen of een voorziening waar burgers hulp kunnen krijgen bij het indienen van hun zaak. Ook moet duidelijk worden hoe bestaande bezwaarschriften worden afgehandeld wanneer het nieuwe systeem wordt ingevoerd.

Kortere beslistermijn en bescherming van woning
Lalmahomed stelde voor de reguliere termijn waarbinnen een belastinginspecteur op een bezwaar moet beslissen terug te brengen tot zes maanden. Volgens het besproken wetsvoorstel kan de termijn oplopen tot twee jaar. Dat vindt hij onredelijk, vooral wanneer een betwiste aanslag ondertussen financiële gevolgen heeft voor een burger of ondernemer. Een verlenging moet volgens Lalmahomed uitsluitend bij bijzondere omstandigheden mogelijk zijn, op basis van objectieve criteria en een schriftelijke motivering.

Het commissielid uitte daarnaast ernstige bedenkingen bij artikel 22, dat betrekking heeft op onderzoek ter plaatse door de rechter. Volgens de memorie van toelichting zou de belastingrechter onder bepaalde omstandigheden een woning zonder toestemming van de bewoner kunnen betreden. Lalmahomed wil hiervoor strengere wettelijke waarborgen, waaronder een voorafgaande schriftelijk gemotiveerde beslissing en een toets op noodzakelijkheid en proportionaliteit. Ook vroeg hij om een duidelijkere afbakening van het begrip 'kennelijk onredelijk gebruik van het procesrecht'. Een burger mag volgens hem niet uit angst voor een hoge proceskostenveroordeling afzien van een gerechtelijke procedure.

Oude beroepsraad niet opnieuw optuigen
Pawiroredjo vroeg de regering waarom de Belastingdienst heeft voorgesteld de bestaande Raad van Beroep opnieuw te bemensen. Volgens hem heeft dat systeem jarenlang niet naar behoren gefunctioneerd. Het naast elkaar bestaan van de oude beroepsraad en een nieuwe belastingrechter zou bovendien verwarring kunnen veroorzaken. Hij benadrukte dat de belastingrechter niet alleen moet toetsen of de wet correct is toegepast, maar ook of de Belastingdienst zich houdt aan de beginselen van behoorlijk bestuur.

Het Assembleelid wees daarnaast op het belang van voorlopige rechterlijke bescherming. Een ondernemer die een aanslag betwist, mag volgens hem niet machteloos staan wanneer invorderingsmaatregelen het voortbestaan van zijn bedrijf bedreigen. Ook bij douanegeschillen, bijvoorbeeld wanneer goederen in de haven worden vastgehouden, moet duidelijk zijn welke spoedeisende rechtsbescherming mogelijk is.

Hij verwees naar informatie uit het commissieverslag dat bij de Belastingdienst bezwaarschriften bestaan die al 35 jaar op afhandeling wachten. De nieuwe belastingrechter moet volgens hem over voldoende deskundige capaciteit beschikken om te voorkomen dat zulke achterstanden zich opnieuw voordoen.

Hoger beroep mag rechtsherstel niet blokkeren
Jones richtte zijn kritiek vooral op bepalingen die volgens hem de rechtsbescherming van burgers kunnen beperken. Hij stelde voor dat belastingplichtigen die aantoonbaar niet over voldoende middelen beschikken, vermindering, uitstel of vrijstelling van griffierechten kunnen krijgen. Daarnaast vroeg hij aandacht voor de omkering en verzwaring van de bewijslast. Een administratieve tekortkoming mag volgens Jones niet automatisch leiden tot een zware bewijsrechtelijke sanctie die buiten verhouding staat tot de ernst van de fout.

Ook artikel 42, lid 4, kreeg kritiek. Volgens Jones kan de automatische schorsende werking van hoger beroep ertoe leiden dat een voor de burger gunstige uitspraak voorlopig niet wordt uitgevoerd wanneer de Belastingdienst hoger beroep instelt. Hij wil dat de rechter per geval kan bepalen of schorsing noodzakelijk is.

Jones verzette zich eveneens tegen de voorgestelde overgangsregeling in artikel 50. Die beperkt de mogelijkheid om wegens het uitblijven van een beslissing beroep in te stellen voor oudere bezwaarschriften. Juist burgers die al jarenlang wachten, dreigen daardoor buiten de nieuwe rechtsbescherming te vallen.

Regering en initiatiefnemers moeten antwoorden geven
De bijdragen van de commissieleden laten zien dat het parlement niet alleen een nieuwe fiscale beroepsprocedure wil invoeren, maar ook wil voorkomen dat oude problemen worden verplaatst naar de rechterlijke macht. De belangrijkste aandachtspunten zijn de capaciteit en deskundigheid van de rechterlijke macht, de toegankelijkheid van procedures, de kosten van rechtszaken en de bescherming tegen ingrijpende maatregelen van de Belastingdienst.

De initiatiefnemers en de regering zullen bij de verdere behandeling vandaag moeten aangeven welke aanpassingen mogelijk zijn om de nieuwe belastingrechtspraak daadwerkelijk toegankelijk, onafhankelijk en uitvoerbaar te maken.