Verdeeld na 163 jaar vrijheid: wanneer dekoloniseren wij ons denken?

Na 163 jaar sinds de afschaffing van de slavernij blijft het pijnlijk zichtbaar dat mensen van Afrikaanse afkomst elkaar nog steeds moeilijk weten te vinden. Als cultuurdrager en docent geschiedenis voel ik mij genoodzaakt enkele kritische kanttekeningen te plaatsen bij de ontwikkelingen van de afgelopen jaren.

Ik heb gedurende lange tijd meegewerkt in verschillende commissies rond de herdenking van 160 jaar afschaffing van de slavernij en aan initiatieven van Fiti Makandra, die bedoeld waren om groepen dichter bij elkaar te brengen. Toch blijft mijn onderbuikgevoel mij zeggen dat het werkelijke doel nog altijd niet is bereikt.

Steeds opnieuw vallen groepen uiteen, omdat men elkaar uiteindelijk niet meer terugvindt in de gezamenlijke doelen die eerder zijn geformuleerd. Ook bij het indienen van projecten heb ik samen met anderen herhaaldelijk teleurstellingen moeten verwerken. De vraag dringt zich daarom op: hoe moeten wij verder?

Ook toen de excuses werden aanvaard, heerste bij mij

een gevoel van geheimzinnigheid en onvoldoende duidelijkheid. Waarom zouden wij zeggen dat wij de aangeboden excuses aanvaarden, evenals de erkenning van de rol die de kolonisator in het slavernijverleden heeft gespeeld?

De 66 miljoen euro die Nederland beschikbaar heeft gesteld vanuit het besef dat er “geen punt, maar een komma” achter onze geschiedenis staat, kan nauwelijks effectief worden ingezet, omdat betrokken partijen het onderling niet eens kunnen worden. Ondertussen groeit een nieuwe generatie op die straks het werk van ouderen moet overnemen, terwijl juist die ouderen nu vaak niet lijken te weten welke richting zij werkelijk willen inslaan.

Na alle ontmoetingen, dialogen en initiatieven blijft de vraag overeind: wat is er nu daadwerkelijk tastbaar bereikt? Waar zijn de onderzoeken, de data-analyses en de concrete resultaten voor de groepen die getroffen zijn door zowel de zogenoemde rode slavernij als de trans-Atlantische slavernij?

Hoe is het mogelijk dat wij nog steeds niet

in staat zijn om gezamenlijk aan onze toekomst te bouwen? Natuurlijk kunnen wij de koloniale systemen en gouverneur Kielstra de schuld blijven geven. Maar wanneer zetten wij eindelijk stappen om ook ons eigen denken te dekoloniseren?

Verandering brengen in een maatschappelijke scheiding die gedurende ruim 400 jaar door de kolonisator is opgebouwd, gebeurt niet binnen enkele jaren. Toch mogen wij niet vergeten dat deze systemen juist waren ontworpen om verdeeldheid in stand te houden en gemeenschappen blijvend onder controle te houden.

Vandaag de dag lijken christenen en Winti-gelovigen nog altijd tegenover elkaar te staan, mede doordat religieuze structuren historisch hebben bijgedragen aan verdeeldheid binnen de Afro-Surinaamse gemeenschap. Toch weiger ik mee te gaan in verdere onderverdelingen tussen Afro-Surinamers. Juist die verdeel-en-heersstrategie vormt immers al jarenlang het fundament van koloniale machtspolitiek.

Zelfs bij censusregistraties worden nog steeds duidelijke scheidslijnen getrokken tussen Marrongroepen en Creolen — een term die ik overigens niet

gebruik om mijzelf aan te duiden, aangezien het woord oorspronkelijk verwees naar een witte man of vrouw van Spaanse afkomst die in een kolonie in Latijns-Amerika was geboren.

Onlangs kwamen tijdens een ontmoeting met jongeren over “De Dialoogtafel Slavernijverleden en Herstel” dezelfde pijnpunten opnieuw naar voren. Jongeren zouden moeten leren van ouderen, maar juist sommige personen die zich als leiders presenteren, raken regelmatig in opspraak doordat middelen verdwijnen die bedoeld waren voor duurzame projecten ter versterking van de gemeenschap.

Wanneer gaan wij op een duurzame manier samenwerken aan verbetering en aan de uitdagingen binnen onze gemeenschappen? Alleen roepen dat dingen moeten veranderen, is niet voldoende.

Mijn kritiek komt niet voort uit passiviteit of afstandelijkheid. Integendeel: juist omdat ik actief blijf participeren, voel ik de verantwoordelijkheid om te benoemen wat anders moet. Zolang wij niet bereid zijn onze eigen patronen en echo’s kritisch onder ogen te zien, blijven wij steken in

praten zonder vooruitgang.

Een klacht die ik al jarenlang hoor, is dat jongeren niet betrokken zouden willen zijn. Tegelijkertijd wordt er nauwelijks moeite gedaan om hen werkelijk actief te betrekken bij activiteiten en besluitvorming. Hoe kunnen jongeren vertrouwen krijgen wanneer degenen die het goede voorbeeld zouden moeten geven, telkens opnieuw middelen verspillen zonder iets blijvends achter te laten?

De toekomst van onze gemeenschap vraagt niet alleen om herstelbetalingen of herdenkingen, maar vooral om zelfreflectie, transparantie en eenheid. Zonder die basis zullen wij blijven ronddraaien in dezelfde cirkel van verdeeldheid.

Ryaen La Rose MOA Geschiedenis, Afro-Surinaamse Ontwikkelingsstudies AdeKUS, journalist en oprichter van Rutu Taki