Column: Leg eindelijk alle kaarten over de Mennonieten op tafel

Terwijl er steeds meer vragen worden gesteld over de aanwezigheid van Mennonieten in Suriname, zijn donderdag opnieuw Mennonieten met een Copa-vlucht in het land aangekomen. Dit terwijl nog altijd onduidelijkheid bestaat over de positie van groepen die hier al zijn, de grond waarop zij landbouw willen bedrijven en vooral over de afspraken die voorafgaand aan hun komst zijn gemaakt. Dat kan niet zo doorgaan. Er moet voor eens en voor altijd duidelijkheid komen in dit dossier.

Het bezoek van de parlementariërs Rabin Parmessar en Jennifer Vreedzaam aan het gebied waar Mennonieten zich hebben gevestigd, is daarom toe te juichen. Het is goed dat volksvertegenwoordigers niet uitsluitend vanuit De Nationale Assemblee vragen stellen, maar zelf gaan kijken en met betrokkenen praten. maar dat is lang niet genoeg. 

Tijdens dat bezoek deed Peter Petersen, een Mennoniet uit Belize, uitspraken die juist aanleiding geven tot meer onderzoek. Hij vertelde dat zijn groep niet wist dat zij het gebied moest verlaten. Volgens hem was hun voorgehouden dat nog werd gewerkt aan toestemming om de grond te bewerken. Petersen zei ook dat mensen bezittingen in Belize hebben verkocht en landbouwmachines naar Suriname hebben gebracht. Nog belangrijker is dat hij twee namen noemde toen hem werd gevraagd wie hen naar Suriname had gehaald: Ruud Souverein en Lionel Blokland.

Die verklaring verdient nader onderzoek, omdat beide namen voorkomen in het mennonieten verhaal in relatie met gronduitgifte

voor landbouwdoeleinden. Souverein was al tijdens de vorige regering betrokken bij initiatieven om Mennonieten naar Suriname te halen voor grootschalige landbouw. Via Terra Invest waren omvangrijke grondaanvragen gedaan. Niet al die aanvragen zijn toegewezen, maar het lat wel zien dat de huidige situatie een voorgeschiedenis heeft. Inmiddels is Braganza Marketing Group in beeld gekomen. Met dat bedrijf heeft het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij overeenkomsten gesloten voor grootschalige landbouwprojecten. Braganza heeft zelf publiekelijk verklaard dat het daarbij met Mennonieten wil samenwerken. 

Maar de publieke uitleg van beide heren en anderzijds de overheid, zorgt voor nog meer verwarring. Minister Mike Noersaliem van LVV zei in het parlement dat de regering geen overeenkomst met de Mennonieten heeft gesloten. Dat kan formeel juist zijn. Maar als een onderneming waarmee de Staat wél een overeenkomst heeft gesloten vervolgens Mennonieten bij het landbouwproject betrekt, kan de discussie niet eindigen met de mededeling dat er geen overeenkomst tussen de Staat en de Mennonieten bestaat. Het is een formele constructie waarachter veel meer schuilt.

Wie heeft deze mensen benaderd? Wat is hun beloofd voordat zij Belize verlieten? Welke afspraken hebben zij met Braganza of anderen gemaakt? Wist LVV dat Mennonieten bij de projecten zouden worden betrokken? En zo ja, vanaf welk moment? en hoe staat het met de officiele mededeling vanuit de regering dat de mennonieten het land moeten verlaten. Ook moet duidelijk worden wat de Mennonieten zelf dachten te krijgen. Gaat het om grond die zij zelf mogen gebruiken? Werken zij voor Braganza? Zijn zij investeerders, partners of landbouwproducenten binnen het project? Dat zijn geen semantische verschillen. Het antwoord bepaalt mede welke rechten, verplichtingen en verantwoordelijkheden bestaan.

Daarom is ook de door Petersen genoemde betaling van US$ 150 per hectare relevant. Wie betaalt dat bedrag aan wie en waarvoor? Zolang daarover geen duidelijkheid bestaat, blijft een essentieel onderdeel van de constructie onbekend. En ondertussen komen nieuwe Mennonieten naar Suriname. Dat maakt de zaak urgenter. Wie organiseert hun komst? Met welke informatie vertrekken zij uit hun land? Weten zij dat hier inmiddels discussie bestaat over grondgebruik en toestemming? Wie vangt hen op en welke toekomst wordt hun hier voorgehouden?

Het zou onverantwoord zijn als gezinnen hun bezit verkopen, machines verschepen en naar Suriname verhuizen in de overtuiging dat zij hier landbouwgrond kunnen gebruiken, terwijl daarover aan Surinaamse zijde nog fundamentele vragen bestaan. Deze discussie hoeft niet te ontaarden in vóór of tegen Mennonieten zijn. De mensen die hierheen zijn gekomen, verdienen juist duidelijkheid. Als hun bepaalde toezeggingen zijn gedaan, moet worden vastgesteld door wie en op basis waarvan. Als toezeggingen zijn gedaan die niet konden of mochten worden nagekomen, moet ook worden vastgesteld wie daarvoor verantwoordelijkheid draagt.

Het parlement moet deze kwestie verder uitdiepen en tot de laatste steen naar boven halen. Niet alleen de huidige minister van LVV moet uitleg geven. Ook wat onder de vorige regering is gebeurd, moet worden gereconstrueerd. Welke grondaanvragen waren er? Welke afspraken zijn gemaakt? Wat is later overgenomen of veranderd? En hoe zijn we uiteindelijk terechtgekomen in een situatie waarin Mennonieten daadwerkelijk in Suriname verblijven en zeggen dat zij hierheen zijn gehaald om landbouw te bedrijven? Ook Braganza moet volledige openheid geven. Als alles correct is verlopen, moet het bedrijf kunnen uitleggen welke afspraken het met de Mennonieten heeft gemaakt en hoe die zich verhouden tot de overeenkomsten met de Staat.

En als er aanwijzingen zijn dat mensen onder onjuiste voorwendselen naar Suriname zijn gehaald, moet worden onderzocht of verder juridisch onderzoek noodzakelijk is. De Mennonietenkwestie gaat inmiddels over veel meer dan landbouw. Het gaat over staatsgrond, bestuurlijke verantwoordelijkheid, transparantie, milieu, buitenlandse investeringen en de betrouwbaarheid van afspraken die in Suriname worden gemaakt.

Er zijn inmiddels genoeg verklaringen afgelegd. Er zijn genoeg vragen ontstaan. Leg daarom alle stukken op tafel. Maak duidelijk wie de Mennonieten naar Suriname heeft gehaald, wat hun is beloofd en welke afspraken daarachter zitten. Want zolang nieuwe gezinnen blijven aankomen terwijl die vragen onbeantwoord zijn, wordt het probleem alleen mar groter.

Wilfred Leeuwin