Koninklijk Huis verdiende bijna 576 miljoen euro aan kolonialisme, nauwelijks rechtstreeks aan slavernij

Het Huis Oranje-Nassau heeft omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend aan het Nederlandse koloniale systeem. Het overgrote deel daarvan kwam uit voormalig Nederlands-Indië. Aan de trans-Atlantische slavenhandel en de slavernij in het Caribisch gebied, waaronder Suriname, verdienden de Oranjes volgens nieuw onderzoek vrijwel niets rechtstreeks.

Dat blijkt uit een omvangrijk onafhankelijk onderzoek naar de rol van het Huis Oranje-Nassau in het koloniale verleden tussen 1600 en 2025. Koning Willem-Alexander gaf eind 2022 zelf opdracht voor het onderzoek en nam de resultaten vrijdag in ontvangst.

De onderzoekers berekenden dat de netto koloniale inkomsten van de Oranjes, omgerekend naar euro’s van 2024, bijna 576 miljoen euro bedragen. Daarvan kwam ongeveer 566 miljoen euro uit voormalig Nederlands-Indië. Slechts een klein deel van de inkomsten hield verband met het voormalige gebied van de West-Indische Compagnie in West-Afrika en de Amerika’s.

Opvallend is de conclusie dat de Oranjes nauwelijks direct verdienden aan de trans-Atlantische slavenhandel

en de Caribische slavernij. Dat betekent echter niet dat het Koninklijk Huis buiten het slavernij- en koloniale systeem stond. Het Huis Oranje-Nassau ondersteunde en legitimeerde het kolonialisme eeuwenlang en verzette zich lange tijd niet fundamenteel tegen slavernij, dwangarbeid en andere vormen van uitbuiting.

Het grootste deel van het koloniale vermogen werd bovendien niet opgebouwd via de VOC en WIC in de zeventiende en achttiende eeuw. Vooral in de negentiende eeuw vloeiden grote bedragen naar de Oranjes via onder meer de Nederlandsche Handel-Maatschappij en de Billiton Maatschappij. Koning Willem I en later prins Hendrik waren rechtstreeks financieel betrokken bij dergelijke koloniale ondernemingen.

Hoofdonderzoeker Gert Oostindie concludeert dat het Huis Oranje-Nassau “met overtuiging en zonder wezenlijke bedenkingen” betrokken was bij het Nederlandse kolonialisme. Tot het aantreden van koningin Juliana in 1948 was er binnen het Koninklijk Huis nauwelijks sprake van fundamentele kritiek op het koloniale systeem.

Bij koningen Willem I, Willem II

en Willem III en koningin Wilhelmina speelden morele bezwaren tegen slavernij of dwangarbeid volgens het onderzoek nauwelijks een rol. Pas onder Juliana veranderde de houding en groeide het ongemak over het kolonialisme.

Koning Willem-Alexander noemde de conclusies na de presentatie “schrijnend en confronterend”. Hij benadrukte dat de onderzoekers volledig onafhankelijk moesten kunnen werken en dat hun bevindingen openbaar moesten worden gemaakt. Volgens de koning vormt het onderzoek geen afsluiting van het verleden, maar aanleiding om verder te kijken naar de gevolgen ervan.

Voor Suriname is vooral het onderscheid tussen directe financiële winst en bredere betrokkenheid van belang. Het onderzoek biedt geen basis voor de conclusie dat honderden miljoenen euro’s rechtstreeks met Surinaamse slavernij zijn verdiend. Wel bevestigt het dat de Oranjes onderdeel waren van en profiteerden van een koloniaal systeem waarin slavernij eeuwenlang een centrale rol speelde.