Hoe Pakistan een akkoord tussen de VS en Iran bereikte na meer dan 100 dagen oorlog

De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif kondigde de wapenstilstandsovereenkomst aan op X. (Getty Images) Premier Shehbaz Sharif vertelde maandag in de Nationale Assemblee dat er momenten waren tijdens de laatste fase van de onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran waarop het leek alsof de gesprekken zouden vastlopen. Steeds was het legerleider Asim Munir, het machtige hoofd van het Pakistaanse leger, die de onderhandelingen in leven hield.

"Hij was dag en nacht wakker," zei Sharif, en voegde toe dat Munir "dag en nacht heeft opgeofferd om de vlammen van de oorlog te doven". Ondanks dat het soms leek alsof de onderhandelingen stopgezet zouden worden, gaf de legerchef niet op. "Als deze weg niet was voortgezet," zei Sharif, "zou de droom van vrede zijn verbroken."

Deze openhartige erkenning geeft een zeldzaam inzicht in hoe Pakistan iets voor elkaar kreeg wat velen onwaarschijnlijk achtten: het sluiten van een akkoord dat meer dan drie maanden oorlog beëindigt, die duizenden levens heeft gekost, vooral in Iran en Libanon, en de wereldwijde energiemarkten heeft verstoord.

Sharif prees ook vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar en zijn team, evenals minister van Binnenlandse Zaken Mohsin Naqvi, voor hun onvermoeibare inzet. Hij bracht ook hulde aan leiders uit Qatar, Saudi-Arabië, Turkije en China voor hun rol in de bemiddeling.

De Pakistaanse militaire staf en ministeries van Buitenlandse Zaken en Informatie gaven geen commentaar op details van het akkoord.

'Uitermate moeilijke omstandigheden'
Het akkoord, maandag aangekondigd door Sharif op X, roept op tot een onmiddellijke en permanente stopzetting van militaire acties op alle fronten, inclusief Libanon. VS-president Donald Trump bevestigde het akkoord kort daarna en noemde het 'voltooid'. Een ondertekeningsceremonie staat gepland op vrijdag in Genève.

Volgens een 14-punten memorandum, meldt het Iraanse Mehr News Agency, zal de VS binnen 30 dagen de maritieme blokkade van Iran opheffen en troepen nabij Iran terugtrekken. De Straat van Hormuz, sinds het begin van de oorlog op 28 februari praktisch gesloten, zal weer open gaan voor normaal scheepvaartverkeer.

Bevroren Iraanse tegoeden ter waarde van ongeveer 24 miljard dollar zullen waarschijnlijk gefaseerd vrijkomen in de komende 60 dagen, terwijl beide partijen onderhandelen over het nucleaire programma van Iran. Discussies over het raketprogramma en steun aan gewapende groepen zijn voorlopig van de agenda gehaald.

De onderhandelingen vonden plaats onder Iran’s nieuwe Opperste Leider Mojtaba Khamenei, die zijn vader opvolgde na diens dood op 28 februari, de eerste dag van de VS-Israël oorlog tegen Iran. Sharif prees hem en andere leiders voor hun “grote wijsheid, voorzichtigheid en geduld onder uitermate moeilijke omstandigheden.”

'Nooit opgeven'-houding
De weg naar het akkoord was niet rechtlijnig of eenvoudig.

Op 8 april begon een door Pakistan bemiddelde wapenstilstand na druk van Munir op Amerikaanse functionarissen vlak voor een ultimatum van Trump verliep. De wapenstilstand hield, maar op het nippertje. Trump verlengde deze vervolgens op persoonlijke verzoek van Munir en Sharif.

Op 11 en 12 april vonden in Islamabad de hoogste directe gesprekken plaats tussen Washington en Teheran sinds 1979, met deelname van de Amerikaanse vice-president JD Vance. Deze gesprekken leverden echter geen akkoord op.

Face-to-face onderhandelingen werden wekenlang niet hervat; Trump stelde voor dat men desnoods telefonisch kon praten. Ondertussen bleven Pakistaanse functionarissen shuttelen tussen Washington en Teheran, maar er leek weinig voortgang.

Volgens voormalig diplomaat Jauhar Saleem weerspiegelt deze langdurige bemiddeling vooral een doorzettingsvermogen in diplomatie, waarbij een eerlijke bemiddelaar met vertrouwen van beide partijen een diep wantrouwen kan overbruggen.

Pakistan moest niet alleen de kloof tussen de strijdende partijen dichten, maar ook tussen pragmaten en hardliners binnen elk land, vooral Iran. Hun kracht lag in geloofwaardigheid als betrouwbare vriend en rechtvaardige tussenpersoon.

Niet alleen
Pakistan werkte niet alleen. Op 31 maart ondertekenden Pakistan en China een gezamenlijk vijfpunten vredesplan, waarbij China’s betrokkenheid voortkwam uit zorgen over de blokkade van de Straat van Hormuz, een belangrijke olie- en gasroute voor China.

In mei reisde Munir voor de tweede keer naar Teheran, vergezeld door Naqvi, die volgens Sharif intensief contact had met Iraanse partners. Ook de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi bracht meerdere bezoeken aan Islamabad.

Laatste uren
Op zaterdag, in de laatste fase van de onderhandelingen, sprak Dar met collega’s uit Saoedi-Arabië, Turkije en Egypte. De Saudische minister van Buitenlandse Zaken erkende Pakistan’s "consistente en voortdurende inzet voor bemiddeling en dialoog."

Sharif meldde die dag dat een "definitieve, overeengekomen tekst" was bereikt en dat "de vrede nog nooit zo dichtbij was."

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken liet echter weten dat er geen plannen waren om binnenkort naar Genève te reizen voor ondertekening, wat de onzekerheid in de laatste uren illustreerde.

Een Israëlische aanval op de zuidelijke buitenwijken van Beiroet vlak voor de aankondiging leidde tot scherpe reacties uit Teheran. Iraanse parlementvoorzitter Ghalibaf twijfelde aan de wil en het vermogen van Washington om zich aan afspraken te houden. Ondanks de scherpe taal gaf president Pezeshkian aan dat de diplomatie voortleefde.

Pakistaanse functionarissen geven geen toelichting op de details van de gesprekken in de laatste uren. Wat wel bekend is, is dat Sharif het voorlopige akkoord kort daarna zelf bekendmaakte op X, waarna Trump het bevestigde.

"Jarenlang hebben naties gestreefd naar het respect en eer dat Pakistan nu krijgt voor zijn inzet in het vredesproces," aldus Sharif.