Eenzaamheid is een maatschappelijk probleem

De mens is een sociaal wezen en heeft derhalve behoefte aan omgang met anderen. Wie sociale contacten mist, voelt zich eenzaam. Het gemis kan liggen aan het aantal contacten, maar ook aan de aard ervan. Velen hebben vaste patronen die hun een gevoel van veiligheid bieden. Bij een verstoring daarvan, bijvoorbeeld door een echtscheiding, voelen zij zich onzeker, wanhopig en uiteindelijk eenzaam. In sociale groepen, zoals op het werk en binnen de familie, moet je je staande kunnen houden. Daarbij heb je telkens een andere rol te vervullen en moet je in staat zijn gemakkelijk relaties aan te gaan. Je moet weten hoe je een ruzie kunt beslechten en hoe je met teleurstellingen moet omgaan. Deze sociale vaardigheden moeten al op jonge leeftijd worden bijgebracht. Ouders en scholen moeten kinderen leren omgaan met pesten, ruzies, teleurstellingen en tegenslagen. Wie zich voortdurend niet kan aanpassen, kan in een isolement raken.

Er zijn twee soorten eenzaamheid: emotionele eenzaamheid (een gebrek aan intieme contacten) en sociale eenzaamheid (geen of een klein sociaal netwerk). Maar men kan zich ook eenzaam voelen te midden van anderen, zelfs wanneer men een partner heeft. Een medewerker die door collega's niet wordt betrokken bij uiteenlopende zaken, gaat zich een buitenstaander voelen. Een kind dat telkens niet wordt gevraagd om mee te doen aan spelletjes, gaat zich eenzaam voelen. Sommigen voelen zich in hun relatie eenzaam doordat ze bijvoorbeeld geen goed gesprek met hun partner kunnen voeren. Eenzaamheid heeft dus niet per se te maken met een gebrek aan contacten. Anderzijds hoeft alleen zijn niet te betekenen dat men zich eenzaam voelt.

Eenzaamheid is meer een gevoel dan een situatie: een gemis aan betekenisvolle contacten. Het is een overweldigend gevoel dat een mens kan ervaren. Het is het gevoel dat de contacten niet de diepgang of regelmaat hebben waaraan men behoefte heeft. Een gevoel van leegte, van niet verbonden zijn met anderen, van verdriet. Het gevoel dat niemand bij je komt, dat niemand aandacht aan je besteedt en dat je verlaten bent. 

Veel Surinamers voelen zich dagelijks eenzaam zonder dat iemand het in de gaten heeft. Eenzaamheid kan bij alle groepen en in elke levensfase voorkomen. Iedereen maakt weleens een periode van eenzaamheid door. Ouderen blijken het vaakst eenzaam te zijn. Eenzaamheid kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld bij een verandering van werk, maar ook chronisch. Wie sociale vaardigheden mist, kan zich langdurig eenzaam voelen. Ook veel bejaarden en zieke mensen voelen zich chronisch eenzaam. Ze worden door familie en vrienden sterk verwaarloosd en voelen zich emotioneel eenzaam.

Kinderen zouden meer tijd moeten vrijmaken voor hun bejaarde en/of zieke ouders en hun meer aandacht moeten schenken. Achter hun eenzaamheid schuilt een brandend verlangen naar contact met hun familie. Geef hun aandacht en liefde in deze moeilijke fase van hun leven.
Eenzaamheid kan hardnekkig zijn. Mensen zijn niet bij machte hun situatie en emoties te veranderen en hebben een grotere kans op gezondheidsklachten, zoals hartkloppingen, depressiviteit, hoofdpijn en spijsverteringsstoornissen.

Het is mogelijk je gevoel van eenzaamheid te verminderen of weg te nemen. Ga na wat jou eenzaam maakt: wil je meer mensen leren kennen of wil je vaker en diepgaander contact met anderen? De grootste kans om je niet eenzaam te voelen, is door te zorgen voor een groot vriendennetwerk. Zet niet al je kaarten op je partner, maar investeer ook in je vrienden. Ga na welke contacten je precies hebt en hoe je die kunt versterken. Kijk om je heen: collega's, buren of kennissen kunnen uitgroeien tot meer. Realiseer je dat sommigen jou wel aardig vinden en naar je willen luisteren. Maak daarvan gebruik en neem het initiatief.

Als je het gevoel hebt dat je alleen staat, schrijf dan op hoe je je voelt. Lees ook boeken over eenzaamheid. Als je het probleem herkent, kan het gevoel verminderen. Luister naar vrolijke, opgewekte liedjes. Zoek iemand om samen een wandeling te maken of naar de markt te gaan. Je moet dus zelf actie ondernemen om uit je isolement te raken. Zij die slecht ter been zijn, kunnen bijvoorbeeld eens per week kaarten of dammen. Richt een kaart- of praatgroep op.

De overheid en culturele, religieuze en buurtorganisaties zouden gericht beleid moeten ontwikkelen tegen eenzaamheid en sociaal isolement. Vrijwilligers kunnen ouderen bijvoorbeeld naar de kerk, de tempel of de moskee brengen. Vanuit de overheid zou er beleid moeten komen dat gericht is op de maakbaarheid van de samenleving. Chronische eenzaamheid is vergelijkbaar met gezondheidsrisico's als roken, alcoholverslaving en overgewicht. Dat is de reden om eenzaamheid als een maatschappelijk probleem te zien en de overheid hierin een rol toe te dichten.

Jack Mohanlal