Brazilië naar tweede ronde: Bolsonaro troeft Lula af
| starnieuws | Door: Redactie
De uitslag is opmerkelijk omdat Flávio Bolsonaro voorafgaand aan de verkiezingen in de meeste peilingen achter Lula stond. Tijdens de eerste uren van de telling liep Bolsonaro aanvankelijk zelfs richting of boven de grens van 50 procent van de geldige stemmen. Naarmate meer stembureaus — vooral uit gebieden waar Lula sterker staat — werden meegeteld, slonk zijn voorsprong echter aanzienlijk.
Bij ongeveer 99 procent van de getelde stembureaus stond Flávio Bolsonaro volgens de TSE-resultaten op ongeveer 47,2 procent van de geldige stemmen, tegen ongeveer 45 procent voor Lula. In absolute aantallen ging het op dat moment om circa 55,9 miljoen stemmen voor Bolsonaro en 53,4 miljoen voor Lula. De definitieve cijfers konden tijdens de verdere afronding van de telling nog licht wijzigen.
Het Braziliaanse kieshof, het Tribunal Superior Eleitoral (TSE), bevestigde al dat geen van beide kandidaten de absolute meerderheid kon behalen en dat
Bolsonaro verrast, Lula houdt stand
De uitslag betekent een belangrijke doorbraak voor Flávio Bolsonaro. De 45-jarige senator werd door zijn vader aangewezen als de belangrijkste politieke erfgenaam van de Bolsonaro-familie. Waar verschillende andere rechtse kandidaten tijdens de campagne probeerden zich te positioneren als alternatief voor zowel Lula als Bolsonaro, slaagde Flávio erin het rechtse electoraat grotendeels achter zich te verenigen.
Zijn resultaat lag bovendien duidelijk hoger dan de laatste peilingen hadden voorspeld. Reuters meldde dat verschillende peilingen Lula voor de eerste ronde nog een voorsprong van ongeveer drie procentpunten gaven. Flávio eindigde uiteindelijk juist voor de zittende president.
Lula, 80 jaar oud, is bezig aan zijn zevende presidentscampagne en probeert een vierde, niet-aaneengesloten
Zijn campagne leunde onder meer op zijn sociale beleid, waaronder Bolsa Família, en op het argument dat Brazilië een onafhankelijke koers tegenover de Verenigde Staten moet blijven varen. Tegelijkertijd heeft zijn regering te maken gehad met kritiek over de hoge kosten van levensonderhoud, criminaliteit, overheidsschuld en nieuwe corruptiecontroverses.
De tweede ronde wordt een veel openere strijd
De eerste ronde heeft de politieke machtsverhoudingen niet definitief beslecht. Integendeel: de relatief kleine afstand tussen Bolsonaro en Lula maakt de tweede ronde bijzonder onzeker.
Beide kandidaten zullen de komende drie weken proberen kiezers aan zich te binden die in de eerste ronde voor een andere kandidaat kozen. Onder die groep bevinden zich onder meer kiezers
Vooral de stemmen op de gematigd-rechtse kandidaten kunnen bepalend worden. Ronaldo Caiado, de voormalige gouverneur van Goiás, liet zondag weten dat hij eerst met partijvoorzitter Gilberto Kassab wil overleggen voordat hij beslist of hij een van de twee kandidaten steunt. Hij ontweek daarmee voorlopig een directe keuze voor Lula of Bolsonaro.
Dat onderstreept hoe belangrijk de komende onderhandelingen binnen het Braziliaanse politieke midden kunnen worden. Een kandidaat hoeft in de tweede ronde immers niet alleen zijn eigen achterban te mobiliseren, maar moet ook kiezers overtuigen die in de eerste ronde bewust voor een derde optie kozen.
Bolsonaro presenteert zich als kandidaat van verandering
Flávio Bolsonaro voerde campagne met thema's als veiligheid, economische groei en een hardere aanpak van criminele organisaties. Hij heeft bovendien nadrukkelijk de banden
Bolsonaro zegt dat Brazilië betere economische en strategische afspraken met Washington nodig heeft. Daarbij wijst hij onder meer op de Braziliaanse positie in de markt voor kritieke en zeldzame mineralen. Ook heeft hij gepleit voor het classificeren van criminele organisaties als terroristische organisaties.
Een belangrijk onderdeel van zijn campagne was daarnaast zijn belofte om zijn vader politiek te rehabiliteren en diens terugkeer in de politiek mogelijk te maken.
Jair Bolsonaro zit momenteel een gevangenisstraf van 27 jaar uit nadat hij werd veroordeeld voor zijn rol in een poging de uitslag van de presidentsverkiezingen van 2022 ongedaan te maken en een staatsgreep te bewerkstelligen. Flávio heeft zich tijdens de campagne nadrukkelijk als zijn politieke opvolger gepresenteerd.
De familienaam Bolsonaro bleek daarmee opnieuw een
Lula verdedigt sociale agenda en Braziliaanse autonomie
Voor Lula draait de tweede ronde om het verdedigen van zijn sociale en economische agenda, maar ook om de vraag welke plaats Brazilië internationaal wil innemen.
De president heeft zich de afgelopen maanden scherp uitgesproken tegen Amerikaanse druk op Brazilië. De regering-Trump heeft maatregelen genomen die de betrekkingen met Brasília onder spanning hebben gezet, waaronder handelsmaatregelen en sancties tegen Braziliaanse functionarissen.
Trump heeft zich bovendien uitgesproken tegen de veroordeling van Jair Bolsonaro en heeft de Braziliaanse politiek nadrukkelijk in de Amerikaanse buitenlandse politiek betrokken.
Lula heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat Washington zich niet met
Tegelijkertijd probeert Lula kiezers te overtuigen met zijn sociale programma's. Zijn aanhangers wijzen vooral op Bolsa Família en investeringen in gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting en andere sociale voorzieningen als redenen om hem opnieuw te steunen.
Veiligheid en kosten van levensonderhoud bepalen de stemming
Achter de ideologische tegenstelling tussen Lula en Bolsonaro zitten concrete zorgen die veel kiezers bezighouden.
Criminaliteit en de macht van georganiseerde misdaadgroepen behoren tot de belangrijkste thema's. Bolsonaro heeft geprobeerd zich als de kandidaat van harde veiligheidspolitiek te presenteren. Lula benadrukt daarentegen sociale maatregelen en staatsbeleid als onderdeel van een bredere aanpak.
Ook de economische situatie speelt een grote rol.
Hoewel bepaalde economische indicatoren onder Lula zijn verbeterd, hebben veel huishoudens nog altijd te maken met hoge kosten van levensonderhoud, schulden en onzekerheid. Volgens
Daarmee wordt de tweede ronde niet uitsluitend een referendum over links tegenover rechts. Voor veel Brazilianen gaat de verkiezing ook over de vraag welke kandidaat geloofwaardig kan optreden tegen criminaliteit, inflatie en financiële onzekerheid.
Buitenlandse invloed blijft gevoelig onderwerp
De verkiezingen werden daarnaast overschaduwd door beschuldigingen en waarschuwingen over mogelijke buitenlandse beïnvloeding.
De regering-Lula heeft gewaarschuwd voor Amerikaanse inmenging, terwijl Braziliaanse veiligheidsdiensten voorafgaand aan de verkiezingen buitenlandse partners zouden hebben geïnformeerd over vermoedelijke pogingen tot buitenlandse beïnvloeding. De Verenigde Staten hebben inmenging in de Braziliaanse verkiezingen ontkend.
De kwestie is extra gevoelig omdat Trump openlijk steun heeft uitgesproken voor Jair Bolsonaro en Flávio Bolsonaro toegang heeft gehad tot kringen rond het Witte Huis.
Tegelijkertijd moet onderscheid worden gemaakt tussen politieke steun vanuit het buitenland en daadwerkelijke inmenging in het Braziliaanse verkiezingsproces.
Vertrouwen in het elektronische stemsysteem
De Braziliaanse verkiezingen verliepen volgens de verkiezingsautoriteiten overwegend ordelijk.
Het TSE begon direct na het sluiten van de stembureaus om 17.00 uur lokale tijd met het publiceren van de resultaten. De autoriteit maakt gebruik van elektronische stemmachines en publiceert daarnaast de zogenaamde Boletins de Urna, waarmee de resultaten per stembureau kunnen worden gecontroleerd.
Het systeem heeft tijdens deze verkiezing opnieuw een belangrijke rol gespeeld in het snel beschikbaar maken van resultaten. Kiezers kunnen de gegevens van afzonderlijke stembureaus controleren en vergelijken met de nationale totalisatie.
De verkiezingswaarnemingsmissie van de Organisatie van Amerikaanse Staten meldde zondag dat het stemmen ordelijk en onder adequate veiligheidsomstandigheden verliep. Ook de Braziliaanse verkiezingsautoriteiten zeiden dat er geen concrete aanwijzing was voor buitenlandse inmenging in het stemproces.
Dat is relevant gezien de ervaringen
Niet alleen de president werd gekozen
De verkiezingen van zondag gingen bovendien over veel meer dan het presidentschap.
Bijna 159 miljoen Brazilianen waren stemgerechtigd. Naast de president kozen zij gouverneurs in alle 27 deelstaten, alle 513 leden van de Kamer van Afgevaardigden, twee derde van de 81 zetels in de Senaat en leden van de deelstaatparlementen.
De samenstelling van het Congres zal van groot belang zijn voor de winnaar van de tweede ronde. Een president die geen parlementaire meerderheid achter zich heeft, zal compromissen moeten sluiten met partijen die vaak pragmatischer en minder ideologisch zijn dan de twee grote presidentskampen.
Een sterke rechtse vertegenwoordiging in het Congres zou Bolsonaro, mocht hij winnen, aanzienlijk meer ruimte kunnen geven om economische en veiligheidsmaatregelen door te voeren. Reuters wees er in zijn eerste
De internationale inzet
De uitslag wordt buiten Brazilië nauwlettend gevolgd. Brazilië is de grootste economie van Latijns-Amerika en speelt een centrale rol in de BRICS, de wereldwijde grondstoffenmarkten en de onderhandelingen over klimaat en handel. Onder Lula zijn de relaties met China verder verdiept, terwijl Bolsonaro juist een duidelijkere toenadering tot Washington bepleit.
Een overwinning van Flávio Bolsonaro zou daarom niet alleen een politieke machtswisseling in Brasília betekenen, maar mogelijk ook een verschuiving in de buitenlandse politiek van Brazilië richting Washington.
Een herverkiezing van Lula zou daarentegen betekenen dat Brazilië vasthoudt aan een meer autonome buitenlandse koers waarin relaties met China en andere niet-westerse machten een belangrijke plaats innemen. Reuters verwacht dan ook dat de tweede ronde gevolgen kan hebben voor de machtsverhoudingen in de regio
Drie weken tot de beslissing
De eerste ronde heeft één belangrijke conclusie opgeleverd: Flávio Bolsonaro heeft Lula niet verslagen, maar hij heeft wel een aanzienlijk sterker resultaat neergezet dan de meeste peilingen voorspelden.
Lula daarentegen heeft ondanks zijn machtspositie en lange politieke staat van dienst geen overtuigende voorsprong weten te behalen. Zijn achterstand is klein genoeg om in drie weken te kunnen worden weggewerkt, maar de uitslag maakt duidelijk dat zijn traditionele coalitie niet vanzelfsprekend voldoende is voor een vierde ambtstermijn.
De tweede ronde op 25 oktober wordt daarmee een rechtstreeks referendum over twee zeer verschillende visies op Brazilië: de sociale en meer autonome koers van Lula tegenover het rechts-conservatieve project van de Bolsonaro-familie.
De komende weken zullen vooral draaien om de kiezers die zondag voor geen van beide kandidaten kozen. De vraag is niet langer wie de eerste ronde
| starnieuws | Door: Redactie
