Bloemenhulde voor Janey Tetary
| starnieuws | Door: Redactie
Vlnr: CUS-voorzitter Kirti Ramautar, Assembleevoorzitter Michael Adhin, CUS-ondervoorzitter Soerin Goerdayal en CUS-secretaris Santusha Jagessar. De Culturele Unie Suriname (CUS) heeft op zondag 27 september 2026, gisteren, stilgestaan bij het leven, de strijd en de betekenis van Janey Tetary. De herdenking bestond uit een bloemenhulde bij haar monument, gevolgd door een filmavond in de Ballroom van NSHI over haar geschiedenis. Met deze activiteiten wil de CUS niet alleen terugkijken, maar vooral de verbinding leggen met het heden.
Janey Tetary staat symbool voor
Janey Tetary werd rond 1856 geboren in Moniar, Patna, in het toenmalige Brits-Indië (het huidige India). Op jonge leeftijd was ze al gescheiden, wat het leven voor een alleenstaande vrouw in die tijd bijzonder zwaar maakte. De belofte van een goedbetaalde baan in het buitenland, zoals Indiase wervers die voorspiegelden, klonk dan ook aantrekkelijk. In 1880 arriveerde ze samen met haar tienjarige zoon in Suriname, waar ze als contractarbeider tewerk werd gesteld op plantage Zorg en Hoop aan de Commewijnerivier.
Op de plantage kreeg ze de bijnaam "Begum", wat "nobele vrouw" betekent. Die naam verdiende ze omdat ze zich actief inzette voor betere omstandigheden van haar medecontractarbeiders. Ze beschermde vrouwen die slecht behandeld werden door hun mannen en sprak mannen aan op hun gedrag. Ook had ze bijzondere
De opstand van 1884
De omstandigheden op de plantages waren erbarmelijk. Contractarbeiders hadden in India een dagloon beloofd gekregen, maar eenmaal in Suriname werd dit omgezet in een taakloon dat financieel veel nadeliger uitpakte. De arbeiders werden gedwongen zwaar werk te verrichten tegen zeer lage vergoedingen. Als het werk niet volledig was voltooid, werd er helemaal geen loon uitbetaald .
In september 1884 escaleerde de situatie. Op 24 september 1884 viel een groep arbeiders, onder wie Janey Tetary, een blanke officier aan met stokken. De koloniale autoriteiten stuurden soldaten om de betrokkenen te arresteren. De arbeiders kwamen echter in opstand en vormden een eenheid, gewapend met stokken, flessen en houwers. Onder leiding van Janey vochten de vrouwelijke arbeiders zij aan zij met de mannen.
De
Een symbool van verzet en rechtvaardigheid
Janey Tetary groeide uit tot een symbool van het verzet tegen koloniale onderdrukking en uitbuiting. Haar verhaal bleef echter lange tijd onderbelicht in de geschiedenisboeken. Dat begon te veranderen in 2017, toen haar standbeeld werd onthuld op de plek naast het Presidentieel Paleis
De onthulling van het standbeeld werd gezien als een daad van dekolonisatie. Vicepresident Ashwin Adhin sprak destijds van een "mijlpaal in het proces van volledige dekolonisatie, in het bijzonder van de dekolonisatie van ons denken". Hij beschuldigde de koloniale machthebbers van "grove geschiedvervalsing" door 130 jaar lang te verzwijgen dat Tetary tijdens een vreedzame betoging voor betere levens- en werkomstandigheden op bevel van Barnet Lyon van korte afstand was doodgeschoten.
Het standbeeld, gemaakt door kunstenaar George Ramjiawansingh, toont Tetary met een opgeheven hand waarin ze de hals van een fles vasthoudt, klaar om te gooien. Het is een krachtig symbool van verzet, moed en vastberadenheid .
Erkenning in Suriname en Nederland
De betekenis van Janey Tetary wordt inmiddels ook buiten Suriname erkend.
Ook in Amsterdam en Rotterdam zijn straten naar haar vernoemd. De erkenning van Tetary's betekenis valt samen met een bredere beweging om het koloniale en slavernijverleden onder ogen te zien en recht te doen aan de bijdragen van mensen die lang onzichtbaar zijn gebleven in de geschiedenis.
De rol van de Culturele Unie Suriname
De Culturele Unie Suriname (CUS) heeft een belangrijke rol gespeeld bij het onderzoek naar en het behoud van de geschiedenis van Janey Tetary. President Desi Bouterse bedankte in zijn jaarrede van 2017 de CUS en andere organisaties voor hun onderzoek en inzet om "dit belangrijke stuk
Met de herdenking op 27 september 2026 – een bloemenhulde gevolgd door een filmavond – zet de CUS deze traditie voort. De activiteiten herinneren niet alleen aan een belangrijk hoofdstuk uit de Surinaamse geschiedenis, maar leggen vooral de verbinding met het heden. Want de waarden waarvoor Janey Tetary streed – moed, waardigheid, rechtvaardigheid en het durven opkomen voor anderen – blijven ook vandaag de dag relevant.
Janey Tetary staat symbool voor
moed, waardigheid en rechtvaardigheid. Haar verhaal is een essentieel hoofdstuk in de Surinaamse geschiedenis dat lange tijd onderbelicht is gebleven.
Janey Tetary werd rond 1856 geboren in Moniar, Patna, in het toenmalige Brits-Indië (het huidige India). Op jonge leeftijd was ze al gescheiden, wat het leven voor een alleenstaande vrouw in die tijd bijzonder zwaar maakte. De belofte van een goedbetaalde baan in het buitenland, zoals Indiase wervers die voorspiegelden, klonk dan ook aantrekkelijk. In 1880 arriveerde ze samen met haar tienjarige zoon in Suriname, waar ze als contractarbeider tewerk werd gesteld op plantage Zorg en Hoop aan de Commewijnerivier.
Op de plantage kreeg ze de bijnaam "Begum", wat "nobele vrouw" betekent. Die naam verdiende ze omdat ze zich actief inzette voor betere omstandigheden van haar medecontractarbeiders. Ze beschermde vrouwen die slecht behandeld werden door hun mannen en sprak mannen aan op hun gedrag. Ook had ze bijzondere
aandacht voor zwangere vrouwen die naast hun zware werk op de plantage ook nog de zorg voor hun huishouden en kinderen droegen.
De opstand van 1884
De omstandigheden op de plantages waren erbarmelijk. Contractarbeiders hadden in India een dagloon beloofd gekregen, maar eenmaal in Suriname werd dit omgezet in een taakloon dat financieel veel nadeliger uitpakte. De arbeiders werden gedwongen zwaar werk te verrichten tegen zeer lage vergoedingen. Als het werk niet volledig was voltooid, werd er helemaal geen loon uitbetaald .
In september 1884 escaleerde de situatie. Op 24 september 1884 viel een groep arbeiders, onder wie Janey Tetary, een blanke officier aan met stokken. De koloniale autoriteiten stuurden soldaten om de betrokkenen te arresteren. De arbeiders kwamen echter in opstand en vormden een eenheid, gewapend met stokken, flessen en houwers. Onder leiding van Janey vochten de vrouwelijke arbeiders zij aan zij met de mannen.
De
autoriteiten zetten een scherpschutter in om de leider van de opstand uit te schakelen. Op 26 september 1884, terwijl Janey een fles gevuld met modder en water in haar hand hield om naar een soldaat te gooien, werd ze van dichtbij in haar achterhoofd geschoten. De kogel die haar doodde, betekende ook het einde van het verzet.
Janey Tetary stierf op 28-jarige leeftijd. Samen met haar kwamen zes andere contractarbeiders om het leven: Algoo, Bholaoe, Budla, Debideen, Mughoo en Ungana. Zij werden allen begraven op plantage Zorg en Hoop.
Een symbool van verzet en rechtvaardigheid
Janey Tetary groeide uit tot een symbool van het verzet tegen koloniale onderdrukking en uitbuiting. Haar verhaal bleef echter lange tijd onderbelicht in de geschiedenisboeken. Dat begon te veranderen in 2017, toen haar standbeeld werd onthuld op de plek naast het Presidentieel Paleis
in Paramaribo. Daar stond voorheen het borstbeeld van Barnet Lyon, de koloniale functionaris die verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van Tetary en andere contractarbeiders.
De onthulling van het standbeeld werd gezien als een daad van dekolonisatie. Vicepresident Ashwin Adhin sprak destijds van een "mijlpaal in het proces van volledige dekolonisatie, in het bijzonder van de dekolonisatie van ons denken". Hij beschuldigde de koloniale machthebbers van "grove geschiedvervalsing" door 130 jaar lang te verzwijgen dat Tetary tijdens een vreedzame betoging voor betere levens- en werkomstandigheden op bevel van Barnet Lyon van korte afstand was doodgeschoten.
Het standbeeld, gemaakt door kunstenaar George Ramjiawansingh, toont Tetary met een opgeheven hand waarin ze de hals van een fles vasthoudt, klaar om te gooien. Het is een krachtig symbool van verzet, moed en vastberadenheid .
Erkenning in Suriname en Nederland
De betekenis van Janey Tetary wordt inmiddels ook buiten Suriname erkend.
In Nederland zijn straten en paden naar haar vernoemd, waaronder het Janey Tetarypad in Scheveningen (Den Haag). De gemeente Den Haag benadrukte bij die gelegenheid dat het vernoemen van openbare ruimten naar personen uit voormalige koloniën bijdraagt aan een inclusievere samenleving en een betere afspiegeling van de geschiedenis.
Ook in Amsterdam en Rotterdam zijn straten naar haar vernoemd. De erkenning van Tetary's betekenis valt samen met een bredere beweging om het koloniale en slavernijverleden onder ogen te zien en recht te doen aan de bijdragen van mensen die lang onzichtbaar zijn gebleven in de geschiedenis.
De rol van de Culturele Unie Suriname
De Culturele Unie Suriname (CUS) heeft een belangrijke rol gespeeld bij het onderzoek naar en het behoud van de geschiedenis van Janey Tetary. President Desi Bouterse bedankte in zijn jaarrede van 2017 de CUS en andere organisaties voor hun onderzoek en inzet om "dit belangrijke stuk
geschiedenis in het reine te brengen en te vereeuwigen met dit standbeeld" .
Met de herdenking op 27 september 2026 – een bloemenhulde gevolgd door een filmavond – zet de CUS deze traditie voort. De activiteiten herinneren niet alleen aan een belangrijk hoofdstuk uit de Surinaamse geschiedenis, maar leggen vooral de verbinding met het heden. Want de waarden waarvoor Janey Tetary streed – moed, waardigheid, rechtvaardigheid en het durven opkomen voor anderen – blijven ook vandaag de dag relevant.
| starnieuws | Door: Redactie
