HOOR EN WEDERHOOR, BELANGEN-VERSTRENGELING EN DOCUMENTINZAGE | KERNWAARDEN VOOR BETROUWBARE JOURNALISTIEK

INGEZONDEN: Jamie von Niesewand | Bronnen: IFJ Global Charter (2019), IFJ Bordeaux Declaration, SPJ Code of Ethics, UNESCO MDI (2008).

Dit is een opiniebijdrage over drie kernwaarden van betrouwbare journalistiek: hoor en wederhoor, het vermijden van belangenverstrengeling en het inzien van documenten.

De kwaliteit van de Surinaamse media baart mij zorgen; het publiek mag de media aanspreken op de principes die hen betrouwbaar maken.

De aanleiding is berichtgeving waarin een document centraal stond, maar de betrokkene het niet vóór publicatie kon inzien. Breder speelt de vraag of media transparant zijn over de herkomst van hun informatie en over mogelijke belangen. In Suriname laait deze discussie regelmatig op, zonder structurele oplossingen.

Hoor en wederhoor is geen afvinklijstje. Wie publiceert zonder de betrokkene te horen, schaadt de kwaliteit én de geloofwaardigheid van de journalistiek. Daarbij hoort inzage in de documenten waarop de beschuldigingen zijn gebaseerd; zonder die inzage kan de betrokkene zich niet adequaat verweren.

Ook verborgen zakelijke,

persoonlijke of politieke belangen ondermijnen de onafhankelijkheid.

Redacties moeten wederhoor niet als formaliteit behandelen, belangenverstrengeling vermijden of melden, en de betrokkene de documenten vóór publicatie laten inzien.

Internationale ethische codes bevestigen dit. De IFJ Global Charter (2019) stelt respect voor feiten en waarheid voorop; urgentie mag niet boven verificatie gaan. De SPJ Code of Ethics zegt: zoek betrokkenen op voor een reactie, vermijd belangenverstrengeling feitelijk of schijnbaar, meld onvermijdelijke belangen, en bied toegang tot bronmateriaal wanneer dat relevant is. UNESCO noemt transparantie van media-eigendom en toegang tot informatie als kernindicatoren.

Berichtgeving is regelmatig gebaseerd op eenzijdige verklaringen, sociale media of documenten met onduidelijke herkomst. De betrokkene wordt niet of laat gehoord. Soms ontstaat de schijn van belangenverstrengeling doordat media nauw verbonden zijn met de persoon die het artikel aanbood, zonder dat dit transparant wordt gemaakt.

Soms wordt gepubliceerd op basis van een document dat door de betrokkene niet zelf is ingezien. Dat ondermijnt

het vertrouwen.

Een medium dat zijn publiek serieus neemt, publiceert ook de reactie van de beschuldigde. Het maakt inzichtelijk welke feiten vaststaan, welke bronnen zijn geraadpleegd en welke belangen mogelijk spelen. Het zorgt dat brondocumenten worden ingezien én laat de betrokkene die documenten vóór publicatie zien. Wie dat nalaat, kiest gemak boven integriteit.

Een zorgvuldig wederhoorproces vereist dat het document is geverifieerd op authenticiteit en herkomst, dat de journalist het brondocument zelf heeft ingezien, dat de betrokkene het heeft kunnen inzien en vooraf is gehoord, en dat de reactie is verwerkt, ook als die afwijkt. Belangen worden vermeden of gemeld; conclusies komen voort uit vastgestelde feiten, niet uit aannames of verborgen belangen.

Bij gevaar voor bronnen of herhaalde weigering kan wederhoor na publicatie plaatsvinden. Dan is transparantie over de werkwijze des te belangrijker. Als een bron een document niet vrijgeeft uit vrees voor represailles, meldt de redactie dat en geeft zij aan hoe

de authenticiteit anders is geverifieerd. Uitgangspunt blijft: de betrokkene moet de documenten kunnen inzien, tenzij dat redelijkerwijs niet mogelijk is.

Alleen met tijdig wederhoor, open belangen en gedeelde brondocumenten kan het publiek de media vertrouwen.

OPINIE